|KAPAĞI AÇILAN KİTAP| 11 Temmuz 2026 | Sayı: XXXIV-9 | Adı: İstiklâlimize Kan Veren Malatyalılar – Atatürk’ün koruma polisi, Çerkez Etem’le tanışan, Trikopis’in getirilişine tanıklık eden, hakimlik yapan gazi: Mehmet Münif Taner | Yazar: Mehmet Ali Cengiz | Tür: Kültürel Bellek ve Sözlü Tarih Derlemesi | Sayfa: 36-41 | Yıl: 1989 | Tanıtım: Hilmi Dulkadir |
•
(Bir öğretmenin, çetecinin, Kuvvacının, muhafızın, polisin, hakimin, ama hepsinden önce bir gazinin hayatı. Ve Yunan Orduları Kumandanı Trikopis’in esir düşüşüne tanıklık eden o eşsiz an.
Yetim Bir Çocuk, Sakallı Yüzbaşı ve Okul
Mehmet Münif Taner, 1898’de Malatya-Arapgir’in Deregezen Köyü’nde doğar. Babası sonradan Malatya’ya yerleşir, eskicilik yapmaya başlar. Ama onu asıl büyüten, amcasıdır. Orduda yüzbaşı olan, herkesin “Sakallı Yüzbaşı” dediği bir amcası vardır. Şair Münif Paşa’nın kızıyla evlidir, çocukları olmaz. Mehmet Münif doğunca, onu evlat edinir, paşasının adını verir, okutur.
Amcası ona sahip çıkar. Malatya İdadisi’ne yazdırır. Sekiz yıl okur. Sonra Elâzığ’da imtihana girer, kazanır. Darülmuallimin’i bitirir, öğretmen olur. Atandığı yer Adıyaman’ın Çelikhan’ıdır. 1934’te Atatürk Malatya’ya geldiğinde, onu da Halkevi’ne çağırırlar. Atatürk, öğretmenlere “Usul-ü Keşif-i Tedris” yani deneyli-uygulamalı öğretim yapmalarını tenbih eder. Mehmet Münif, o günü hiç unutmaz. Atatürk’ü görmüştür, onunla konuşmuştur. Ama asıl hikâyesi, öğretmenlikten çok önce başlar.
Maraş Kalesi’ne Bayrak Çekenlerden
Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde, ordumuz dağıtılır, silahlarımız elimizden alınır. Malatya’da okumuş takımı gizlice toplanır, memleketin halini konuşur. Askerlik Şubesi Başkanı Hakkı Bey ve Müftü Hüseyin Berktaş’ın büyük çabaları vardır. Ama Malatya o zaman Harput’a (Elâzığ) bağlıdır. Harput Valisi Ali Galip, Sivas Kongresi’ni basıp Mustafa Kemal’i tutuklamaya kalkışır. Kimseyi bir araya getirtmez, toplantıları engeller. Tutuklanıp İngilizlere teslim edilenler olur. Ama yine de direniş büyür.
Derken Antep yardım ister. Mehmet Münif, birçok Malatyalı ile Antep’e gönüllü gider. Çetelere katılır, savaşır. Bu sırada Fransızlar Maraş’a girer. Zulüm, ırza geçme haberleri gelir. Dayanamaz, Maraş’a koşar.
Bir Cuma namazından sonra, “Sütçü İmam’ın vaazı” üzerine hücum ederler. Fransız bayrağını yırtıp Türk bayrağını Maraş Kalesi’ne çekerler. “Kalenin ilk çıkanları arasında Mehmet Münif de vardır.” O anı anlatırken sesi titrer: “Kalenin ilk çıkanları arasında idim…”
Ağzı iyi laf yaptığı için, onu köylere gönderip gönüllü toplatırlar. Çok da başarılı olur. “Ağzım lâf yapıyordu, herkes bana Mustafa Kemal’in adamı, İsmet’in akrabası diyordu” der. Bir gece, Kayseri yolu üzerinde kaçan Ermenileri yakalayıp esir eder, mallarına ve silahlarına el koyar. “Kumandan bendim, herkes memnun oldu” der.
Çerkez Etem’le Yunan Karargâhlarına Baskın
Maraş’tan sonra Ankara’ya gelir. Ankara çok karışıktır, çok kimse şehri terk etmektedir. Bu sırada “Çerkez Etem’le tanışır.” Etem ona yakınlık gösterir, çetesinde birlikte çalışmayı teklif eder. Mehmet Münif kabul eder. Birlikte Manisa, Aydın taraflarına giderler. Yunan karargâhlarına baskınlar yapılır. Korku timsali olurlar. Gece vakti basarlar, vururlar, kaçarlar. Adları dilden dile dolaşır.
Ama bir süre sonra Çerkez Etem’in sözleri değişir. “İsmet bu işi yapamaz. Bizler padişah Efendimizin emrindeyiz” der. Mehmet Münif ve bir grup arkadaşı, bu sözlerin kafalarını bulandırdığını söyler. Toplanıp karar verirler: “Kuvvacılara katılacaklardır.” Silahlarıyla birlikte kaçıp Garp Cephesi Kumandanı İsmet Paşa’ya katılırlar. Artık Mehmet Münif, İsmet Paşa’nın yanında, adeta bir muhafız gibidir. Afyon’da, İsmet Paşa’nın kaldığı çadırın veya evin çevresini kollar.
Büyük Taarruz ve Trikopis’in Esareti
Bir gece şafak vakti borular öter. Komutlar verilir. Mustafa Kemal Paşa’nın o meşhur emri duyulur: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!..”
Kim varsa yüklenir. Tel örgülerine koşarlar. İngilizlerin “Türkler burasını yedi yılda sökerlerse, yedi günde söktük diye öğünsünler” dedikleri siperler darma dağın olur. Düşman sabah vakti neye uğradığını şaşırır.
“Allah Allah” sesleri ile düşmanı kovalamaya başlarlar. Topçular ileriyi toz duman eder, süvariler yetişir, piyadeler süngü ve mavzerlerle kime kavuşursa delik deşik eder. Açlık nedir bilmeden, uyku yüzü görmeden kovalarlar. Düşmanı kıra kıra denize dökerler.
Ve en önemli an gelir. “Yunan Orduları Kumandanı General Trikopis esir alınıp getirilir.” Trikopis, Yunan ordusunun başkomutanıdır. Onun esir düştüğünü görmek, zaferin kesinleştiği andır. Mehmet Münif, o sırada İsmet Paşa’nın yanındadır. Trikopis’in getirilişini bizzat görür, yaşar. İsmet Paşa, onu gayet kibar karşılar. Fazla kalmaz, alıp götürürler. Mehmet Münif, o anı anlatırken gözleri parlar: “Bu manzara, hepimizin yorgunluğunu gidermiş, acılarımızı unutturmuştu” der.
Atatürk’ün Koruma Polisi ve Hakimlik
Savaş biter. Mehmet Münif öğretmenliğe döner. Ama Atatürk onu unutmaz. Amcasının ve kendi çabasıyla önce polis olur, sonra “Atatürk’ün koruma polisi” olarak görevlendirilir. Atatürk’ün yanındadır, onu korur. Ona yakındır. Bu, onun için bir onurdur, ama aynı zamanda bir sorumluluktur.
Hem polislik yapar hem Hukuk Fakültesi’ne girer. Okur, bitirir. Hakim (müstantik) olur. Yıllarca görev yapıp emekli olur. İstiklal Madalyası sahibidir. Hayatında bir kızı, bir oğlu, torunları vardır. Son yıllarında hafıza kaybı yaşasa da görevini yapmış olmanın huzuru içindedir. Yazarın dediği gibi: “Allah hizmetlerini zayi etmez inşallah.”
Mehmet Münif Taner, 1970’li yılların sonunda vefat eder. Arkasında bir avuç torun, bir İstiklal Madalyası ve bir tarih bırakır. “Bir milletin yeniden dirilişine tanıklık etmiş bir ömür”dür o…
Ruhu şad olsun…
*
İlişkili kaynaklar:
- General Trikopis hakkında bilgi: Nikolaos Trikopis (1868-1956), Yunan ordusunda general. Büyük Taarruz’da Türk kuvvetlerine esir düşmüş, Lozan Antlaşması sonrası serbest bırakılmıştır. (Kaynak: Genelkurmay Askeri Tarih Yayınları, “Türk İstiklâl Harbi”, Ankara, 1972)
- Çerkez Etem hakkında: Prof. Dr. Cemal Kutay, “Çerkez Etem Olayı”, Tarih Yayınları, İstanbul, 1975.
•
|KAPAĞI AÇILAN KİTAP| 18 Temmuz 2026 | Sayı: XXXIV-10 | Adı: Malatya Müftüsü H. Hüseyin Berktaş – Atatürk tarafından taltif edilen, direnişi örgütleyen din adamı |