Pelvik organ prolapsusu, halk arasında bilinen adıyla organ sarkması; mesane, rahim, rektum veya vajina kubbesi gibi pelvik organların normal anatomik konumlarından aşağı doğru yer değiştirmesi durumudur. Bu durum yalnızca bir “sarkma” problemi değil, aynı zamanda pelvik tabanı oluşturan kaslar, bağ dokuları, sinirler ve destek sistemlerinin fonksiyonel yetersizliğinin bir göstergesidir.
Organ Sarkması Nasıl Oluşur?
Pelvik taban; mesane, rahim ve bağırsakları alttan destekleyen dinamik bir destek sistemidir. Yaşlanma, menopoz, normal doğumlar, kronik kabızlık, uzun süreli ıkınma, ağır kaldırma, kronik öksürük, obezite, bağ dokusu zayıflıkları ve geçirilmiş pelvik cerrahiler zamanla bu destek sisteminde bozulmaya yol açabilir. Sonuç olarak organlar aşağı doğru yer değiştirmeye başlar.
Günümüzde bilimsel çalışmalar, prolapsusun yalnızca kas zayıflığından kaynaklanmadığını; bağ dokusu hasarı, sinirsel kontrol bozuklukları, diyafram-pelvik taban uyumsuzluğu ve karın içi basınç yönetimindeki sorunların da önemli rol oynadığını göstermektedir.
Belirtileri Nelerdir?
Organ sarkması erken evrelerde belirti vermeyebilir. Ancak ilerleyen dönemlerde;
* Vajinada dolgunluk veya aşağı doğru çekilme hissi
* “Elime bir şey geliyor” veya “bir şey dışarı çıkıyor” hissi
* Uzun süre ayakta kalınca artan baskı hissi
* İdrar kaçırma
* Sık idrara çıkma
* Mesaneyi tam boşaltamama hissi
* Kabızlık ve dışkılama güçlüğü
* Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık veya ağrı
* Bel, kasık ve pelvik bölgede ağırlık hissi gibi şikayetler görülebilir. Özellikle vajinada ele gelen kitle hissi prolapsus açısından oldukça önemli bir bulgudur.
Bu Belirtiler Varsa İlk Olarak Hangi Doktora Başvurulmalıdır?
Organ sarkmasından şüphelenen hastaların ilk olarak Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, tercihen Ürojinekoloji alanında çalışan bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Hekim muayenesinde;
* Sarkmanın derecesi
* Hangi organın etkilendiği
* İdrar ve bağırsak fonksiyonları
* Cerrahi gereklilik durumu
* Eşlik eden pelvik taban problemleri değerlendirilir.
Gerekli görüldüğünde hasta pelvik taban fizyoterapistine yönlendirilir. Güncel uluslararası kılavuzlar, uygun hastalarda konservatif tedavinin ilk seçeneklerden biri olması gerektiğini belirtmektedir.
Pelvik Fizyoterapist Hastayı Nasıl Değerlendirir?
Deneyimli bir pelvik fizyoterapist yalnızca “kas güçlü mü zayıf mı?” sorusuna bakmaz.
Detaylı değerlendirmede;
* Pelvik taban kas kuvveti
* Kas dayanıklılığı
* Kas koordinasyonu
* Kasların gevşeme kapasitesi
* Solunum paterni
* Diyafram-pelvik taban ilişkisi
* Karın içi basınç yönetimi
* Core sistem aktivasyonu
* Postür analizi
* Kalça ve gövde kasları
* Pelvik organ destek mekanizmaları incelenir. Gerektiğinde ultrason, biofeedback ve fonksiyonel testlerden yararlanılır.
Pelvik Fizyoterapist Hangi Tedavileri Uygular?
Tedavi kişiye özel planlanır.
Uygulamalar arasında;
* Pelvik taban kas eğitimi
* Kas koordinasyon çalışmaları
* Nefes ve diyafram eğitimi
* Karın içi basınç yönetimi eğitimi
* Core stabilizasyon egzersizleri
* Postür düzenleme
* Fonksiyonel hareket eğitimi
* Biofeedback uygulamaları
* Elektrik stimülasyonu (uygun hastalarda)
* Manuel terapi teknikleri
* Kabızlık ve dışkılama eğitimi
* Günlük yaşam aktivitelerinin yeniden düzenlenmesi yer alabilir. Amaç yalnızca kas kuvvetini artırmak değil, pelvik tabanın doğru zamanda kasılıp doğru zamanda gevşeyebilmesini sağlamaktır.
Pelvik Fizyoterapinin Temel Hedefleri Nelerdir?
* Organlara destek sağlayan sistemleri optimize etmek
* Sarkmanın ilerlemesini yavaşlatmak
* İdrar kaçırmayı azaltmak
* Bağırsak fonksiyonlarını iyileştirmek
* Cinsel fonksiyonları desteklemek
* Karın içi basıncı doğru yönetmeyi öğretmek
* Yaşam kalitesini artırmak
* Cerrahi sonrası iyileşmeyi desteklemek
Bilimsel çalışmalar uygun şekilde uygulanan pelvik taban rehabilitasyonunun semptomları azaltabildiğini ve bazı hastalarda prolapsusun ilerlemesini yavaşlatabildiğini göstermektedir.
Önemli Uyarı: Her Organ Sarkmasında Kegel Egzersizi Yapılmaz
Toplumda en sık yapılan yanlışlardan biri, internetten görülen her Kegel egzersizinin herkese uygun olduğunun düşünülmesidir.
Oysa pelvik taban sadece zayıf değil, bazı hastalarda aşırı gergin, spazmda veya koordinasyonu bozulmuş olabilir. Böyle durumlarda bilinçsiz yapılan güçlendirme egzersizleri şikayetlerin artmasına neden olabilir.
Uluslararası rehberlerde de vurgulandığı üzere, pelvik taban egzersizlerinin etkinliği; doğru değerlendirme sonrası, kişiye özel ve uzman kontrolünde planlandığında ortaya çıkmaktadır. Kasın gerçekten güçlendirilmesi mi, gevşetilmesi mi, yoksa koordinasyonunun mu geliştirilmesi gerektiği ancak detaylı pelvik taban değerlendirmesi ile anlaşılabilir.
Bu nedenle organ sarkması olan bireyler, sosyal medyada gördükleri egzersizleri rastgele uygulamak yerine önce uzman hekim ve pelvik fizyoterapist değerlendirmesinden geçmelidir. Pelvik tabanda doğru tedavi, doğru tanıyla başlar.