Bitkinin Anadolu'da varlığının sona erdiği kayıtlara geçmişti

İlk kez 1892'de Alman bahçıvan Mühlendorff tarafından toplanarak Avrupa'ya gönderilip 'Tulipa Sprengeri' adıyla bilim dünyasına tanıtıldıktan sonra en son 1896'da doğada görülen bitkinin Anadolu'da varlığının sona erdiği kayıtlara geçmişti. Gizemli bitki Avrupa'da az sayıdaki özel bahçede süs bitkisi olarak varlığını devam ettirebildi. Çekilmiş fotoğrafı Türkiye Bitkileri Listesi kitabına kapak olan yitik laleyi botanikçiler uzun yıllardır arıyordu.

Bilim insanları ve gezginler yıllardır arıyordu

İl merkezinde bir binada kapıcılık yapan Ercan Eftelioğlu, hafta sonu arkadaşlarıyla doğa gezisine çıktı. Çiçeklere merakıyla bilinen 51 yaşındaki Eftelioğlu, bilim insanlarının ve gezginlerin yıllardır aradığı yitik lalenin fotoğraflarına benzeyen bir çiçekle karşılaşınca görüntüleyip uzman botanikçilerle temasa geçilmesini sağladı. Kendilerine iletilen fotoğrafları inceleyen Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu durumu Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Eker ile paylaştı. İki uzman isim ilk fırsatta Amasya'ya gelerek gizemli bitkinin bulunduğu alana gitti. Yapılan incelemede bitkinin en son 130 yıl önce görülüp Anadolu'daki varlığının sona erdiği kayıtlara geçen 'yitik lale' olduğu belirlendi.

'Çok mutluyum'

Halen çalıştığı işinden fırsat bulduğu vakitleri geçirdiği doğada bilim insanları ve gezginlerin peşinde olduğu bitkiyi bularak tarihe geçtiğini anlatan evli ve 2 çocuk babası Eftelioğlu, 'Çok mutluyum. Aradan 130 yıl geçmiş. Bitki ilk defa bana denk geldi' dedi.

'130 yıl sonra aslında kaybolmadığını, yaşadığını görmekteyiz'

Örnekleri Avrupa'nın sayılı botanik bahçelerinde olan süs bitkisini Anadolu'da yıllardır arayan bilim insanlarından olan Prof. Dr. İsmail Eker, 'Birçok yerli ve yabancı araştırmacı bu bitkiyi bulmak için bölgeye gelirdi. Fakat bugüne kadar hiç izine rastlanmadı. Bu bitkinin kayıp olduğunu sanıyorduk. 130 yıl sonra aslında kaybolmadığını, yaşadığını görmekteyiz. Bunda sonraki süreçte bitkiyi koruma altına alıp yaşatmaya çalışacağız' diye konuştu.

Doğal bir şekilde yayılış gösterdiği görülen yitik lalenin diğer lalelerden ayıran özellikleri üzerinde taşıdığını değerlendiren Eker, 'Diğer lalelere göre daha geç dönemde çiçek açar. Uzun boylu ve huni şeklinde parlak kırmızı renklere sahiptir. Çiçeğin içerisinde polen keselerini taşıyan anter dediğimiz başlıklarının olması, bu başlıklardaki ince iplikçilerin kırmızı renkte olması çiçeği yakın türlerden kolaylıkla ayırmaktadır' şeklinde konuştu.

'Bitkiyi bulan Ercan beye madalya, ödül verilmeli'

Bitkinin bulunduğu alanın konumunun paylaşılmasının riskli olduğunu anlatan Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu ise, 'Bu lale yüzde 100 yitik lale. Zamanında biz de aradık ama bulamamıştık. Hep yanlış yere bakıyormuşuz. Bitkiyi bulan Ercan beye madalya, ödül verilmeli. Çünkü birçok kişi buradan geçip gitmiştir. Ancak bitkinin yitik lale olduğunu Ercan bey fark etti' ifadelerini kullandı.

'Amasya lalesi'nin 'Yitik Lale Gurbetten Sılaya Dönüyor Projesi'yle İngiltere'den Türkiye'ye getirilen türünden üretilen tohumlar 2 yıl önce Amasya'da toprakla buluştuğunu hatırlatan Kanoğlu, İstanbul'daki Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde çoğaltılan 45 bin tohumun Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile yapılan iş birliğiyle farklı noktalara ekildiği projenin aynı hassasiyetle süreceğini söyledi.

Öte yandan kentte 60 yılı aşkın süredir yarışmaları düzenlenen, coğrafi işaret tesciline sahip Amasya kirazında asıl hasadın ise yaklaşık 10 gün içerisinde başlaması bekleniyor.

16 Mayıs'ta ildeki 13 köy, 1 belde ve 1 mahalledeki zarara yol açan taşkında 5 bin salatalık fide salatalık ve 13 bin domates fidesi çekilen sel sularının geride bıraktığı balçığın içinde çürüyen evli, 3 çocuk ve 7 torun sahibi Fehmi Sığırcı, bu durumla ömründe ikinci defa karşılaştığını belirtti.

'Kalan 4 bin kök salatalığı yetiştirerek rızkımızı kazanmaya çalışacağız'

Kurban Bayramı öncesi umut aşılayan emektar çiftçi, '1,5 dönümlük alanda ekili 4 bin kök salatalığı yetiştirerek rızkımızı kazanmaya çalışacağız. Ürünleri söküp toprağı yeniden işledikten sonra güzlük salatalık ve kışlık maydanoz ekmeyi planlıyoruz' diye konuştu.

'Çeşmeler kurumuştu, bereket yağdı'

Tam doluluğa ulaşan Tokat'taki Almus Barajı'ndan taşan suyun Yeşilırmak nehrine eklenmesi sonrası kamu kurumlarına ait ekiplerin yeni bir taşkın olmaması için iş makinalarıyla geç saatlere kadar çalıştıklarını anlatan Sığırcı, 'Irmak bu haliyle akışı sürdürürse en ufak sıkıntı olmaz. Ama yağışlar sürüp çoğalırsa risk olabilir. Dağın tepesindeki taşın üstünde biten ota ömür veren de Yaradan. Irmağın kenarında biten ota da ömür veriyor. Biz nefsimizi düşünmeyeceğiz. Yağmur yağdı. Bereket yağdı. Kırlarda çeşmeler kurumuştu. Ama şu anda sular derelere sığmıyor' şeklinde konuştu.

'İmkan tanınırsa çiftçi rahat nefes alır'

Geçen yıl yaptırdığı yeni evinin kalan borcunu ödemeyi planlarken felaketi yaşadıklarına değinen Sığırcı, 'Görevliler gelip hasar tespit çalışması yaptı. Bir imkan tanınırsa çiftçi rahat bir nefes alır. Zorlanmadan üretimini bıraktığı yerden devam ettirir' ifadelerini kullandı.

'Milletin gözü Almus Barajı'nda'

Tokat'taki Almus Barajı'nın tam doluluğa ulaşması sonrası taşmasının Yeşilırmak Nehri'nin geçtiği komşu il Amasya'da tedbirlere neden olduğunu hatırlatan Kaygusuz Köse ise, 'Şu anda milletin gözü Almus Barajı'nda. Allah'a yalvarıyoruz sebzeler, meyveler su altında kalmasın' diye konuştu.

Çocukluğunda tertemiz olan nehirde yüzdüklerini anlatan Köse, 1980 yılında da benzer bir taşkınla karşılaştıklarını söyledi.

'Umarım bundan sonra yağış olmaz'

Nehirdeki su seviyesinin bir hafta içinde giderek düştüğünü ifade eden İlayda Gür ise, 'İnşallah böyle devam ederse taşkın riskiyle karşılaşmayacağız. Bugün Amasya'da hava çok güneşli. Umarım bundan sonra da yağış olmaz, şehzadeler şehrinde felaketle karşılaşmayız. Yaz boyunca da herkesi bu şehri görmeye davet ediyorum' şeklinde konuştu.

Genç kız ve annesi Ümmüye Pusat Yılmaz, zor günlerinde olduğu gibi mutlu günlerinde de yanlarında olan polislere teşekkür etti.

Orijinali yünden dokunan kadim miras

Orijinali yünden dokunan kadim miras halı, Türkistan'da Altay Dağları eteklerindeki Pazırık kurganlarında bulunmuş olup Hun Türklerine ait önemli bir kültürel miras niteliği taşıyor. Hayvan figürleri, insan tasvirleri, bitkisel bezemeler ve geometrik motiflerle zenginleştirilen halının merkezinde yer alan 24 kare kompozisyon içerisinde stilize bitkisel motifler yer alıyor.

Hereke ipek dokuma tekniğiyle hazırlandı

Pazırık halısı yalnızca bir dokuma ürünü olmasının yanında erken dönem Türk sanatının estetik anlayışını ve sembolik dilini yansıtan bir eser olarak değerlendiriliyor. Aslına sadık kalınarak yeniden yorumlanan halı, Amasya Olgunlaşma Enstitüsü'nde hereke ipek dokuma tekniğiyle 60'a 60 santimetre ölçülerinde hazırlandı.

'Ata yadigarı eseri gururla ilmek ilmek işledik'

Halıyı şekillendiren 26 yıllık usta öğretici Fehmiye Bozkurt, 'İpekten ipliklerle tezgahta üretilen halıda 360 bin ilmek var. Bu kültürel mirası zevkle ve gururla ilmek ilmek işledik' dedi.

Ağırlıklı olarak kırmızı ve su yeşili renginin kullanıldığı halıdaki 2 bin 500 yıllık desenlere hayran kaldıklarını anlatan Bozkurt, 'O yılarda desen, teknoloji yok. İnsanların bu desenleri görerek işlemiş olması hayret içinde bırakıyor. Biz de ata yadigarı bu eseri gelecekte taşımanın sorumluluğunu taşıyoruz' diye konuştu.

Eserin hazırlanmasında emeği olan mesai arkadaşlarına teşekkür eden Amasya Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Niyazi Şişik de 'Kültürümüze ait bu ürünün Cumhurbaşkanımıza takdim edilmesinden çok büyük mutluluk duyuyoruz' şeklinde konuştu.

Amasya Olgunlaşma Enstitüsü, Pazırık halısının motiflerini kilimde kullandığı gibi çini ve nakışlarda da işlemeyi hedefliyor.

'Kitabımı yazarken hayal gücümü kullandım'

Programda öğrencilerle deneyimlerini paylaşıp bebekken annesinden dinlediği kitaplara olan bağlılığını anlatarak eseri hakkında bilgiler de veren Bolat, 'Kitabımı yazarken hayal gücümü kullandım. Hayal etmek bütün kapıların anahtarıdır. 24 sayfalık eserimin kahramanı Ece'nin macerası bir dolabın sihirli kapısından başlıyor. Rüya olarak sonlanıyor' dedi.

Yazarlık serüvenini sürdürmeyi planlıyor

Şehit Ferhat Ünelli Bilim ve Sanat Merkezi'nde de eğitimine devam edip yüzme, piyano ve satranç kurslarına da katılan başarılı öğrenci, üzerinde çalıştığı iki eserini daha tamamlayarak yazarlık serüvenini sürdürmeyi planlıyor.

Cama geldi, cana gelmedi

Tekerin camda kocaman bir delik açtığı anlarda gürültünün kopmasıyla mağazanın içerisindekiler büyük panik yaşadı. Yaşananları anlatan mağaza yöneticisi Makbule Ayrıç, 'Şiddetli bir sesle yerimizden irkildik. Baktık ki mağazamızın içine kamyon tekeri girmiş. Neyse ki cama geldi. Cana gelmedi. Ekip arkadaşlarıma ya da herhangi bir müşteriye bir şey olmadı' diye konuştu.

'Programa çok çalıştım, alıştırma yaptım'

Kürsüde öğretmeniyle birlikte yan yana program sunduğunu görenlerin şaşırdığı Abdurrahman Kamil Ortaokulu 7. sınıf öğrencisi Acabey, 'Programa birkaç ay boyunca hazırlanmıştım. Çok çalıştım. Gece uyumadan önce sürekli metinleri okuyup alıştırma yaptım. Annem, babam, arkadaşlarım bana yardım etti' dedi. Meslek olarak henüz bir hedef belirlemediğini anlatan başarılı öğrenci, sunuculuk tekliflerine de açık olduğunu söyledi.

Vali Bakan, çiçek verip tebrik etti

Babaannesi Ayşe Keskin Acabey de, programı kusursuz sunan torunuyla gurur duyduğunu belirtti. Programın sonunda Vali Bakan'ın çiçek verip tebrik ettiği Ayça Acabey'i protokol üyeleri de çok başarılı buldu.

Tören, öğrencilerin coşkulu gösterisinin ardından sona erdi.

Baba ve oğluna telefonla ulaşamayan yakınları, polislerle birlikte girdikleri evde baba-oğulu yerde hareketsiz halde buldu. Eve gelen acil sağlık ekipleri baba ve oğlunun sobadan sızan gazdan zehirlendiklerini belirledi. Olayı duyan yakınları ve mahalle sakinleri büyük şok yaşadı. Cenazeler yapılan incelemenin ardından tabuta konularak cenaze aracıyla morga götürüldü. Olayla ilgili soruşturma başlatıldı.

Zeren ailesinin 11 yıl arayla aynı acı sonla karşı karşıya kaldıklarını belirten Kurşunlu Mahallesi Muhtarı Muhammed Aca, '11 yıl önce de soba zehirlenmesi olmuştu. Anne ve oğlu ölmüştü. Şimdi de baba ve diğer oğlu hayatını kaybetti. İçeri girdiğimizde evde yoğun duman vardı. Sobadan sızan gazdan zehirlenmişler' diye konuştu.

Amasya Emniyet Müdürü Ayhan Saraç da olay yerine gelerek bilgi aldı.

Vali Bakan'dan 67. yıl jesti

Amasya Valisi Önder Bakan, 1959 yılında düzenlenen 'evlenme kağıdı' belgesini evlilik yıldönümlerinde köylerinde ziyarette bulunduğu çifte hediye ederek jest yaptı. Vali Bakan, çifte mutluluklarının ömürleri boyunca sürmesini diledi. Ziyarete, AK Parti Amasya Milletvekili Hasan Çilez de katıldı.

'Çiftimizi örnek alıyoruz'

Köyün en yaşlısı çifti çok sevdiklerini anlatan genç köylüleri Ebru Akbulut da, 'Birbirlerini seven, sayan çiftimizi biz bekarlarda örnek alıyoruz' diye konuştu.

Tur rehberi ilk defa böyle bir şeyle karşılaştığını söyledi

Tur aracının sürücüsünün tecrübesiyle filin hışmından kurtulduklarına anlatırken arkadaşlarından bir kısmının 'fil bir şey yapmaz' sözleriyle soğukkanlı davrandığına değinen Gül, '11 yıldır orada çalışan tur rehberi hayatında ilk defa böyle bir şeyle karşılaştığını söyledi. Ölümden döndüğümüzü belirtti. Bize saldıran filin 5 ton ağırlığında olduğuna dikkat çekti. İnsana hayatında kaç kez fil saldırabilir. Bu ülkede fil görmeden ölenler var. Biz fil saldırma lüksü bile yaşadık' diye konuştu.

Ramazan ayının coşkusu da yansıtılmış

Üç tarihi şehirden yerlerin resmedildiği eserde Galata ve Bayezid kuleleri arası, Haliç ile Galata köprüleri, Sultanahmet, Ayasofya, Süleymaniye camileri ve Çemberlitaş görülüyor. Bir caminin minaresine mahya asılmasıyla da Ramazan ayının coşkusu eserde yansıtılıyor.

Viyana kuşatması tasvir edilmiş

Eserin Amasya'ya benzetilen ikinci sahnesinde kale, Yeşilırmak nehrindeki su değirmenleri ve Sultan II. Bayezid Camii'ne benzer yapılar görülüyor. Üçüncü sahnede ise Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun Viyana önlerindeki kuşatması tasvir ediliyor.

'Mutlaka görülmesi gereken bir eser'

AK Parti Amasya Milletvekili Hasan Çilez, 'Zileli Emin ustanın elinden İstanbul'un camileri, Viyana Kuşatması ve Amasya manzarası eklenince doyumsuz bir eser ortaya çıkmış. Özellikle sanatseverlerin Merzifon'a geldiklerinde mutlaka görülmesi gereken bir eser olduğunu düşünüyorum' dedi.

Cami cemaatinden 80 yaşındaki Bedir Ak, şadırvandaki eserin ilk yapıldığı gibi korunduğunu anlattı. 85 yaşındaki Abdurrahman Morgöz de, avludaki camiyle yaşıt ikiz çınar ağaçların sembol niteliği taşıdığını söyledi.

'Vefalı eller ekibi evimize gelip tertemiz yaptılar'

Görme kaybı bulunan eşiyle yaşadığı evlerinin her yanını temizleyen ekiplere teşekkür eden Nezaket Tıngır (76), 'Ben de sağlığımda elli, ayaklı kadındım. Perdelerime kadar temizler, bayram için çörek, tatlı yapardım. Vefalı eller ekibi evimize gelip tertemiz yaptılar. Allah onlardan razı olsun' dedi.

Evini temizleyen ekiplere bayram şekeri veren Melahat Kaplan da (72) 'Ekipler bayram temizliğimi yaptılar. Ellerine sağlık' diye konuştu.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın desteğiyle süren 'Vefa Yaşlı Evde Bakım Projesi' kapsamındaki uygulamada belirlenen evlerin temizliği rutin şekilde gerçekleştiriliyor.

Bölgenin en büyükleri olarak gösterilen ve içinde dersliklerin yer aldığı üçer katlı 3 atölye binası, 179 milyon TL harcanarak kurulmasıyla öğrencilerin kullanımına sunulması sonrasında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sektörün ihtiyaçlarını karşılayabilecek son teknolojiye sahip ekipmanlarla donatılacak. Yıkımı gerçekleşen eski okul binasının yerine 185 milyon TL harcanarak 20 derslikli yeni bina inşa edilecek. Yeni binanın yapımı 2026 yılı yatırım bütçesine alındı. Böylece mesleki eğitim üssüne harcanacak bedel 364 milyon TL'yi bulacak.

Hedef nitelikli insan gücü yetiştirmek

Suluova'nın yapılan yeni yatırımlarla hızla sanayi şehri olma yönünde ilerlediğini belirten Suluova İlçe Milli Eğitim Müdürü Ahmet Davu, 'İlçemizde nitelikli insan gücüne ihtiyaç var. Hedefimiz nitelikli insan gücünü yetiştirmek. Öğrencilerimizi istihdama kazandırıp, hayata hazırlamaktır' dedi.

Eğitim altyapısını ve üretimi güçlendirecek

İlçenin eğitim altyapısını güçlendiren okul ana binası ve atölyelerin kazandırılmasına sağladıkları destek dolayısıyla Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, Amasya Valisi Önder Bakan ve AK Parti Amasya milletvekilleri Haluk İpek ile Hasan Çilez'e teşekkür eden Davu, 'Yapılan yatırımların öğrencilerimize, ilçemize, ilimize ve ülkemizin üretim gücüne hayırlı olmasını temenni ediyorum' diye konuştu.

Kazayı anlatan tır sürücüsü Murat Ç., 'Fren sesi bile duymadım. Yolumda giderken sağ sinyali verdim. Benzinliğe girecektim. Arkadan gelip vurdu' diye konuştu.

'Amasya'mıza yakışmıyor'

Sosyal medyada da paylaştığı bu görüntülerin Amasya'ya yakışmadığını belirten eski Avrupa, Dünya ve Olimpiyat Şampiyonu Demir, 'Yol kenarındaki her taraf çöp. Bu görüntüler Amasya'mıza yakışmıyor. Çevreye duyarlı olmamız lazım. Bu topraklar bize kolay verilmedi. Buraları piyangodan kazanmadık. Şehit kanlarıyla sulanmış toprakları kirletmek ecdada yapılmış hakarettir, kötülüktür' ifadelerini kullandı.

Fethiye Mahallesi Muhtarı Mehmet Arduç, 'İstanbul'da yaşayan annesi ulaşamayınca komşularını arayıp eve bakmalarını istemiş. Eve giren ekipleri ölü halde bulmuş. Kimseye zararı olmayan biriydi' diye konuştu.

Kalp krizi geçirdiği değerlendirilen Tercan'ın ölüm nedeninin belirlenmesiyle ilgili soruşturma başlatıldı.

Çorbaların onlarca çeşidiyle Türk mutfak kültürünün önemli bir unsuru olduğunu anlatan Amasya Yalıboyu Turizm İşletmeleri Derneği Başkanı Selçuk Başün, 'Sakala çarpan çorbası besin değeri ile tokluk hissi oluşturduğu için iftar ve sahur vakitlerinde tüketiliyor. Özellikle sahurda yenmesini tavsiye ediyorum. Gün içinde acıktırmaması ve su ihtiyacı hissi vermemesi gibi özelliği var' diye konuştu.

Coğrafi işaret alınması için başvurusu yapılan bu çorbanın hazırlanışını ninesinden öğrendiğini anlatan şef Aliye Öksüz ise geleneksel lezzeti sofralarından eksik etmemeye özen gösterdiklerini söyledi.