Yaşanan savaşın küresel tedarik zincirlerinin kırılmasına sebep olduğunu belirten Çetinkaya, Suudi Arabistan'daki tesislere yapılan saldırıların da tedarik riski oluşturduğunu ifade etti. Savaşın plastik hammaddeler üzerinden tüm sanayi sektörlerini etkilediğini kaydeden Çetinkaya, 'Petrokimya hammaddeleri ve plastik ara girdileri bakımından Körfez bölgesi, küresel sistemde çok yüksek bir ağırlığa sahip. Orta Doğu'nun Polietilen (PE) ihracatı 2025'te 12,5 milyon ton ile dünya toplam ihracatının yaklaşık yüzde 43'ünü oluşturmuştur. Ayrıca, Orta Doğu'daki polietilen kapasitesinin yaklaşık yüzde 84'ü, denizyolu ihracatı için doğrudan Hürmüz geçişine bağımlıdır. Polietilen, gıda ambalajı, otomotiv, beyaz eşya, boru sistemleri ve tıbbi ekipman üretiminde kullanılan en yaygın plastiklerden biridir. Akıştaki bir kesinti, geniş bir sanayi ekosisteminde maliyet baskısı oluşturuyor. Hürmüz'ün kapanması, yalnızca enerji piyasasını değil, plastik hammaddelere dayalı üretimi ve küresel arzı baskılamaktadır' diye konuştu.

'Türkiye enerji merkezi haline gelebilir'

Türkiye'nin bölgede yaşanan savaşı kendi lehine çevirebileceğini ve buradaki fırsatları değerlendirmesi gerektiğinin altını çizen Çetinkaya, konuşmasını şöyle sürdürdü: 'Türkiye yeniden hızlı tedarik ve üretim merkezi haline gelebilir. Hızlı teslim gerektiren tekstil, hazır giyim, gıda işleme, beyaz eşya, yan sanayi, makine ve bazı kimya alt dallarında yakın tedarikçi avantajı elde edebilir. Türkiye, enerjide hem transit ülkelerden birisi hem de Körfez-Avrupa-Asya arasında bir ticaret köprüsü. Kriz yönetimi, tahliye, ikmal, sigorta, yönlendirme ve ticari koordinasyon alanlarında bir rol üstlenebilir. Enerji üretim ve dağıtım merkezi Ortadoğu ve Körfez ülkelerinde savaşın yaptığı tahribat nedeniyle Türkiye, Doğu Akdeniz enerji merkezi haline gelebilir. Bu kapsamda Irak'ın petrolünün Türkiye üzerinden Akdeniz'e ve oradan dünyaya ulaştırılmasına başlanması bir işaret olarak değerlendirilebilir. Türkiye, savaşta tahrip olan Ortadoğu ve Körfez ülkelerinin savaş sonrası imarında etkin bir rol alabilir.'

Çetinkaya, konferansın sonunda katılımcıların sorularını cevaplandırdı.

Karakök: 'Lystra tarih ve inancın kesiştiği bir nokta'

Kazı başkan yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi Cahit Karakök, çalışmaların üçüncü sezonuna başladıklarını belirterek, bugüne kadar önemli buluntular elde edildiğini hatırlattı. Mimari yapıların gün yüzüne çıkarılmasına devam edildiğini aktaran Karakök, kilise çevresindeki kazıların sürdüğünü ve nekropol alanında da yeni çalışmaların başlatıldığını kaydetti. Karakök, kazı sezonunun henüz başında olmalarına rağmen antik kente yoğun ziyaretçi ilgisi olduğunu vurgulayarak, 'Sezonun ilk günlerinde, Amerika, İngiltere ve Hollanda başta olmak üzere farklı ülkelerden yüzlerce ziyaretçi alanı gezdi. Lystra'ya yönelik uluslararası ilgi her geçen gün artıyor' diye konuştu.

Aziz Pavlus'un ziyaret ettiği ve İncil'de adı geçen yerleşimlerden biri olan Lystra'nın, Hristiyanlık dünyası açısından önemli bir merkez olduğunu kaydeden Karakök, bu durumun inanç turizmi bakımından kente olan ilgiyi artırdığını belirtti.

Mahalle sakinlerinden Kenan Şanal, ovanın bölge için büyük bir nimet olduğunu belirterek, bahar aylarında kuşların yumurtlama dönemi için buraya akın ettiğini söyledi. Leyleklerin de bu alanda yoğun şekilde beslendiğini ifade eden Şanal, akşam saatlerinde sürüler halinde yuvalarına döndüklerini dile getirdi.

Şanal, Adaköy Mahallesi olarak aldıkları kararla yaz dönemine kadar ovaya hayvan salımı yapılmadığını belirterek, bu sayede otların büyümesine fırsat tanındığını ve yaz aylarında hayvanların daha verimli otlatıldığını ifade etti.

Geçtiğimiz kış mevsiminde yoğun yağışlarla suyla kaplanan ova, kuraklık endişesinin de önüne geçti. Şubat ayından itibaren etkili olan yağmurlar sayesinde bölge yeniden yeşerirken, akarsular da Beyşehir Gölü'nü beslemeye başladı.

Vatandaşlar, burada eskiden su seviyesinin daha yüksek olduğunu belirterek, son yağışların bereket getirdiğini söyledi.

Teknoloji çok geliştiğine ve bununla beraber meydana gelen sorunlara değinen Adli Bilişim Uzmanı Akman, 'Teknolojiye ulaşım çağı da, yaşı da çok erken yaşlara düştü. En başta aileler içerisinde zaten çocukların ellerinde sürekli bir telefon, tablet, bilgisayar olduğu için internet erişimleri mevcut. İnternete erişimleri de çok kolay olduğu için haliyle internette bulunan oyunlara da merak sarıyorlar yaşları küçük olduğu için ve bu oyunlar tabii ki silah, öldürme, yaralama gibi, kötü ve çocukların psikolojisini derinden etkileyecek şekilde olan oyunlar, aslında yetişkinlere özgü oyunlar. Tabii ki yetişkinlere özgü olması bu şekilde bir oyun olmasını gerektirmez ancak yaş itibariyle çocukların kesinlikle oynamaması gereken oyunlar. Çünkü bu oyunlarda insanlar birbirlerini vurma, kırma veya daha yasa dışı, çocukların travmasını etkileyecek, bilinçaltını etkileyecek şekilde kötü etkiliyor. Biz uzmanlar olarak çocukların, ailelerin en azından denetlenme şeklinde bu teknolojik aletlerin verilmesini öneriyoruz' dedi.

'Çocuklar bunların tam bilincinde, mantığını da anlayacak yaşta değiller'

Akman, çocukların yaşları küçük olduğu için bu oyunlarda yaptıkları, gördükleri hareketleri gerçek hayata da entegre etmeye çalıştıklarını ifade ederek, 'Gerçek hayatı entegre etmeye çalıştıklarında tabii ki bunlar akılları, mantıkları henüz daha gelişmemiş olduğu için doğruyu yanlışı ayıramayacak nitelikte oluyorlar. Ancak yaptıkları eylem çok büyük şekilde infial oluşturacak şekilde olaylar olabiliyor. Günümüzde kamuoyunda yakında olan olaylardan zaten bunlara şahidiz. O yüzden çocuklar bunların tam bilincinde, mantığında ve ne olduğunu anlayacak yaşta değiller. O yüzden doğru zannediyorlar, yaptıklarını güzel zannediyorlar ve oyunda gerçekleştirdikleri tüm hareketlerin gerçek hayatta da olabileceğini düşünüyorlar. Bu nedenle çocuklar ellerine geçirdikleri, oynadıkları her oyundan, her filmden, her diziden, her şeyden etkileniyorlar. Çünkü onların yaşı itibariyle daha öğrenerek büyüyorlar ve bu şekildeki oyunlarla karşılaştıklarında bilinçaltlarında vurdulu kırdılı ve çok büyük halkta infial oluşturacak suçları bilinç altlarına yerleştirmiş oluyorlar ve zaman ilerledikçe de bu suçlar bilinç altında çocukların yerleştiği için mantık olarak onlara yaptıkları eylemler, suçlar, fiiller tamamen meşru geliyor' şeklinde konuştu.

'Ailelerin denetimi, gözetiminde kullanmaları gerekiyor'

Aileler çocukları üzerindeki dikkat etmesi gereken noktaları sıralayan Akman, 'Aile bireyleri en başta evde denetlemeliler. Çünkü en başta bu denetleme olmazsa çocuğun oynadığı, izlediği her film, her oyun şu an etkilemese bile bundan 5-10 sene sonra kendi hayatını çok ciddi şekilde etkileyecek seviyeye getiriyor. O yüzden çocuklarımız evdeyken ellerinde teknolojik aletler telefon, tablet, bilgisayar hiç fark etmez hangilerini kullanıyorlarsa ailelerin denetimi, gözetiminde kullanmaları gerekiyor. Yoksa internet çok geniş bir mecra, internetin ucu bucağı yok. Çocuklar herhangi bir şeye ulaşmaları çok kolay ve ulaştıklarında gördüğümüz üzere geri dönüşü olmayan olaylara şahit oluyoruz. Çocukların 15 yaş altı sosyal medya kullanımı kısıtlaması Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi. Artık vatandaşlar da sosyal medyaya kimlik bilgileri ile üye olacaklar. Bakanlığımız, devletimiz bu yönde bir çalışma yapıyor. Biz bu çalışmayı destekliyoruz. Bu çalışmanın arkasından da gelecek her şeyi destekliyoruz. Çünkü çocuklar bizim geleceğimiz ve bu şekilde eğitilen kasıt dışı, denetim dışı eğitilen çocukların ileride bize ve kendilerine verecekleri zararları istemiyoruz. Biz uzmanlar olarak devleti tamamen destekliyoruz. Çocukların denetim altında bu sosyal medyaları kullanmalarını, ailelerin gözetimi altında bunları kullanmalarını tavsiye ediyoruz. Kesinlikle küçük yaşta çocukların ellerinde telefon verildiklerinde bahsedilen uygulamalar ve oyunlar zaten kamuoyunda çok meşhur, isimleri çok meşhur. Bunlara ulaşmalarını kendi telefonlarından engelleyebilirler. Herhangi bir videoya erişmelerini veya sosyal medya araçlarını kullanırken veya bir tarama cihazını kullanırken örnek veriyorum google gibi kullanırken bunları da filtreleyebilirler. Tamamen denetim altında olurlarsa toplum olarak kamuoyu olarak çocukları kazanmış oluruz' diye konuştu.

Programın hayırlı ve verimli bir şekilde geçmesini temenni eden NEÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Bahadır Feyzioğlu ise, 'Esasında, doğduğu andan son nefesini verdiği ana kadar her insan kendi hikayesini yazıyor. Her insanın olduğu gibi her toplumun, her milletin ve her devletin de birer menkıbesi var. Her menkıbe, diğerlerine bir ilham olarak karşımıza çıkıyor. Dolayısıyla TEDx açısından bakıldığında bu ilham buluşmaları aslında birtakım kişisel hikayelerin başka kişisel hikayelere yol gösterdiği, ilham kaynağı olduğu buluşmalar olarak karşımıza çıkıyor. Bu vesileyle kıymetli misafirlerimize, değerli konuklarımıza, etkinliğin düzenlenmesinde emeği geçen herkese üniversitemiz adına teşekkür ediyorum' dedi.

Açılış konuşmalarının ardından program, gün boyu süren oturumlarla devam etti. İlk olarak Doç. Dr. Murad Asiltürk 'Beynin Kurgusu mu, Kalbin Hakikati mi?' başlıklı konuşmasını gerçekleştirdi. Ardından yapımcı ve dijital yayıncı Dursun Gezer 'Dijital Fırtına', Prof. Dr. Aşkın Keser 'Ben Olmak' başlıklı sunumlarıyla katılımcılarla buluştu.

Öğleden sonraki oturumlarda ise şef ve iş kadını Beyza Huri Aydın 'Cesaretin Tarifi', vizyoner girişimci Elif Ülger Yalçın 'Boşluk İçindeki İnşa: Anlam', Avrupa şampiyonu badmintoncu İlker Tuzcu 'Engel Değil Yol' ve TUSAŞ Test Pilotu Murat Özpala 'Hayallerimin Hür Kanatları' başlıklı konuşmalarını gerçekleştirdi.

Program, belge ve hediye takdimlerinin ardından fotoğraf çekimi ile sona erdi.

Yeşil-beyazlı ekip, yarın saat 17.00'de yapacağı antrenmanla Fenerbahçe maçının hazırlıklarını tamamlayacak.

'En sağlıklı nokta çocuğumuzu karşımıza alıp onu anladığımızı ona hissettirmektir'

Çocuklardaki davranış değişikliğinin dikkate alınması gerektiğinin altını çizen İlhan, 'Çocukların şiddet temalı yazı, çizim ya da sosyal medya paylaşımları, silah ya da saldırı araçlarına yoğun ilgi duymaları, arkadaş çevrelerinden kopmaları, ani duygu değişimleri, öfke patlamaları, intikam, ölüm, zarar vermeye yönelik söylemleri kesinlikle dikkate alınmalı ve tedbir alınmalıdır. Ebeveyn olarak yapabileceğimiz en sağlıklı nokta çocuğumuzu karşımıza alıp onu anladığımızı ona hissettirmektir. Çocuklar anlaşılmak ister aslında birçok şeyi de bunun için yaparlar. Birçok davranışın temelinde bu yatar. Ebeveyn olarak onu anladığımızı, aslında onu güvende hissettirebiliriz, sonrasında bu davranışlar devam ederse ya da bu davranışların temeli ebeveyni endişelendirirse kesinlikle bir psikolojik destek almak sağlıklı olacaktır. Şiddet içerikli şeyleri öğreniyorlar. Bu oyunlarla birlikte bu planları, nasıl yapabileceklerini keşfediyorlar. Normalleşiyor bu durum. Kesinlikle bunun normalleşmesinin önüne geçmek gerekiyor' şeklinde konuştu.

'Çocuğumuzun yaptığı şeyleri meşrulaştırmak, bu davranışının pekişmesine neden olur'

Psikolog İlhan, 'Aileler çocuklarına hiçbir olumsuzluğu yakıştıramıyorlar. Bunu çok iyi anlayabiliyoruz. Ancak çocuklarımızın bir problemi varsa buna önce bir farkındalık geliştirmek, sonrasında da çözüm aramak en sağlıklı olanı. 'Benim çocuğum yapmaz' mantığıyla çocuğumuzun yaptığı şeyleri meşrulaştırmak çocuğun bu davranışının pekişmesine neden olur' diye konuştu.

Kaza anı kameraya yansıdı

Olayın yaşandığı anlar ise güvenlik kamerası görüntülerine saniye saniye yansıdı. Görüntülerde, iki kardeşin motosikletle ilerlediği, bu sırada kamyonetin kasasının kapağının yan tarafından birden açılmasıyla motosiklet üzerindeki kişilere çarpması yer alıyor. Nisanur Durgut'un ölümüne neden olan sürücü Yaşar A., kazadan sonra çıkarıldığı mahkemece tutuklanarak cezaevine gönderildi. Kadınhanı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmada tutuklu Yaşar A., hakkında, 'bilinçli taksirle ölüme neden olma' suçundan 9 yıla kadar hapis cezası talebiyle dava açıldı. Mahkeme, 'iyi hal' indirimi de yaparak Yaşar A.'yı 'bilinçli taksirle ölüme neden olma' suçundan 4 yıl 5 ay 10 gün hapis cezasına çarptırdı.

Kazayla ilgili tahkikat sürüyor.

'Ağrısı olanlar dizlikleri tercih ediyor, deve, tavşan ve merinos yünü ürünlere bu yönden de rağbet çok'

İçlik kullananların yaş ortalamasının önceki yıllara göre daha genç yaşlara düştüğü ifade eden esnaf Veli Bora, 'Nisan ayının gelmesiyle beraber havaların ısınması beklenirken, zaman zaman soğuk havalar etkisini göstermeye devam ediyor. Yün içlikler, termal içliklerin satışları sürüyor. Ağrısı olanlar ise dizlikleri tercih ediyor, deve, tavşan ve merinos yünü ürünlere bu yönden de rağbet çok. Daha eskiden genellikle yaşlı kesimlerimiz daha çok tercih ediyordu, şimdi ise gençlerimiz de sağlık için tercih etmeye başladı. Onlar da termal tarzı ürünleri kullanıyor. Hava şartlarının değişmesi ve buna karşılık olarak sağlıklı ürünleri bulabilmek istiyor vatandaşlarımız. Sağlıklı olması ise gerçek ürünlerin olması, artık vatandaşlarımız buna da dikkat ediyor' dedi.

'Yün tarzı ürünler vücuttaki teri emdiğinden dolayı bronşit, zatürre ve astım gibi sağlık problemi olanlar bu ürünleri rahatlıkla kullanabiliyor'

Yün olmayan ürünlerin sağlık açısından sakıncalı olduğuna değinen Bora, 'Daha fazla polyester ürünler, bu ürünler daha çok terletiyor nefes almıyor ve bu bazı hastalıklara davetiye çıkartıyor. Yün tarzı ürünler vücuttaki teri emdiğinden dolayı bronşit, zatürre ve astım gibi sağlık problemi olanlar bu ürünleri rahatlıkla kullanabiliyor. Sahte ürünler 250 lira gibi ucuz fiyatlardan başlarken, yün ürünler ise 750 lira bandında başlıyor. Vatandaşlarımız daha çok sağlıklı ürünleri tercih etsinler. Vatandaşlarımız pamuk ürünleri de tercih edebilirler. Onların fiyatları ise 500 lira civarında seyretmektedir' şeklinde konuştu.

'Hastalıklara davetiye çıkartıyor'

Sahte ürünlerle ilgili uyarıda bulunan Bora, 'Sahte ürünlerde ise yün olmadığı halde yün etiketi basabiliyorlar. Bunlar ise daha çok orlon ürünlerdir. Bunlara sağlığımız için dikkat etmemiz gerekiyor. Sahte ürünler sağlık sorunlarına yol açabilir. Bilindik yerlerden alışveriş yapmalarını tavsiye ediyorum. Bu ürünler vücuttaki ısıyı dengelemiyor. Ürün sahte olduğu için yün gibi teri emmiyor ve dışarı atmadığından dolayı ani soğuk vurmasında daha çok hastalıklara davetiye çıkartıyor' diye konuştu.

'Öğrenciler ve veliler olumlu düşünce şeklinde bu kaygıyı yenebilirler'

Öğrencilerdeki kaygı belirtilerini sıralayan Özcan Aladağ, 'Karın ağrısı, terleme, titreme, mide bulantısı gibi etkenlerin kaygı belirtisi olduğunu görebiliriz. Bunun yanında başaramama duygusu öğrencilerdeki kaygının en büyük belirtilerinden biridir. Kaygının ortadan kaldırılması mümkün olmadığına göre öğrencilerin bu kaygıyı dengede tutması gerekmektedir. Bu nedenle öğrenciler ve veliler olumlu düşünce şeklinde bu kaygıyı yenebilir. Bütün öğrencilerin sınavda kaygısı olacaktır. Her öğrenci nasıl kaygı durumu varsa 'bende de bu duygu normaldir, çalışarak bu duyguyu normal hale getirebilirim' düşüncesi, kaygı yenmedeki en büyük etkendir. Uyku ve beslenme alışkanlıkları öğrencilerdeki kaygıyı normale düşürecektir. Bunun yanında baharın gelmesiyle beraber öğrenciler sportif faaliyetler, hafif egzersizler buradaki kaygıyı normal düzeye getirecektir. Bununla beraber nefes egzersizleri, kaygı ile baş etmedeki en büyük yardımcı elemanlarımızdan biridir' şeklinde konuştu.

'Başarı beklentisi kaygıyı son derece yükseltmektedir'

Sınava giren öğrenci ile beraber anne ve babaların da bu soruna ortak olduğuna aktaran Aladağ, 'Anne ve babalardaki çocuklarındaki başarı beklentisi bu kaygıyı son derece yükseltmektedir. Bu nedenle anne ve babalar öğrencilerin potansiyellerine göre bir başarı beklentisi, çocuklarını etrafındaki çocuklarla kıyaslamayarak bu kaygıyı normal hale getirebilirler. Sınava girerken nasıl bir duygu varsa sınav anında aynı duygu devam edecek ve sınav sonunda da anne ve babalar çocuklarında şu duyguyu oluşturmak durumundalar; Türkiye birincisi olsalar da, sonuncusu olsalar da anne ve babalık ve çocukluk duyguları, bağlar değişmeyecektir. Bu nedenle velilerin o aradaki bağı zedelememek adına normal bir beklenti seviyesinde olmaları öğrencilerin akademik başarısını artıracaktır' diye konuştu.

Bazı öğrenciler ise sınav kaygısının olduğunu ve bunu çözebileceklerini söylerken, bazıları aile destekleriyle bu sorunun kendilerinde olmadığını ifade etti.

Olayla ilgili tahkikat başlatıldı.

'Savaşı hayatın merkezine almak doğru değil'

Savaş görüntülerinin sıklıkla yer alıyor olmasıyla çocuklarda saldırganlık eğilimlerinin arttığını anlatan Özcan Aladağ, 'Çözüm olarak anne ve babaların çözüm odaklı bir yaklaşım sergilemeleri gerekiyor. Medya okur-yazarlığı çok önemli burada, özellikle çocukları savaş görüntülerinden uzak tutmaları gerekiyor. Özellikle yetişkinler, gençler, ergenleri sosyal medyadan dolayı uzak tutmak oldukça güç. Bu nedenle anne ve babaların ortada bir tutum sergilemeleri gerekiyor. Yani ne savaşı hiçe sayma ne de savaşı hayatın merkezine almak doğru değil. Bu nedenle anne ve babanın çocuklarını dinlemeleri gerekiyor ve onlardaki yardım duygusunu, çaresizlik duygusunu en aza indirmek oldukça önemli' şeklinde konuştu.

'Ebeveynler bu haberleri takip edebilirler'

Görüntülerle oluşabilecek travmalara dikkat çeken Psikolog Meryem İlhan da, 'Ekran başında hepimiz savaşın izlerine ortak olabiliyoruz. Bu da ikinci travma dediğimiz bir etki ortaya çıkarabiliyor. İkinci travmayı deprem zamanında da aslında yaşadık. Travmaya doğrudan maruz kalmasak da travmanın etkilerini bizimle barındırmamızı içeriyor. İşte uyku problemleri, genel olarak kaygı problemleri gibi şeyler doğurabiliyor. Özellikle çocukların kurgu ve gerçek ayrımını yapmakta daha güçlük çekmesi ile birlikte güven problemleri yaşadığını görüyoruz bu noktada. Evet ebeveynler bu haberleri takip edebilirler, ancak özellikle çocukların yanında bunu takip etmemeleri daha sağlıklı olacaktır. Kendileri açısından da 7/24 bu şiddet içeriklerine maruz kalmak yine kaygı, korku, çaresizlik hislerini ortaya çıkartabilir. Bu noktada kendilerini gerçeklikten kopmadan koruyabilmelerini ve çocukları olabildiğince uzak tutmalarını daha sağlıklı buluyoruz' ifadelerini kullandı.

'Şiddet içeriklerine çok fazla maruz kalmaları çocuklar için şiddetin normalleşmesine sebebiyet verir'

Psikolog Meryem İlhan şöyle devam etti: 'Sosyal medyada özellikle etkileşim alabilmek için gerçeklikten birazcık daha kopartarak sunuluyor insanlara bu görseller. Çocuklar da bu gerçekliği ayırt edemediği için aslında daha derin etkileniyor. Çocukları özellikle sosyal medyadaki içeriklerden alıkoymak gerekiyor. Haber kaynaklarını da tabii ki doğru seçmek kendimiz için de çocuklarımız için de daha sağlıklı olan. Şiddet içeriklerine çok fazla maruz kalmaları çocuklar için şiddetin normalleşmesine sebebiyet verir ve normal olanı tabii ki günlük hayatlarında daha fazla uygulamaya başlarlar. Bu da şiddet oranının artmasına neden olabilir' diye konuştu.

'Ateşin yüksekliğinden çok çocuğun genel durumu daha belirleyicidir'

Ateş, çocukluk çağında en sık görülen bulgulardan biri olurken, ölçüm yerine göre değişmekle birlikte genellikle 38 derece ve üzerinin ateş olarak kabul edildiğini belirten Medicana Sağlık Grubu Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Osman Vural, 'Ancak ateşin yüksekliğinden çok çocuğun genel durumu daha belirleyicidir. Ateşi olan bir çocuk oyun oynuyor, sıvı alabiliyor ve genel olarak iyi görünüyorsa çoğu zaman evde takip edilebilir. Buna karşılık özellikle üç aydan küçük bebeklerde ateş varlığı, havale geçirilmesi, bilinç değişikliği, nefes darlığı ya da morarma gibi durumlar acil değerlendirme gerektirir ve zaman kaybedilmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Bununla birlikte döküntülerin değerlendirilmesinde ateşin eşlik edip etmediği, döküntülerin üzerine basıldığında solup solmadığı ve çocuğun genel durumu önemli ipuçları verir. Özellikle basmakla solmayan mor döküntüler ve ateşin birlikte olması acil değerlendirilmesi gereken ciddi bir durumda olabilir' ifadelerini kullandı.

'Öksürüklerin büyük kısmı viral kökenlidir ve antibiyotik gerektirmez'

Öksürüğün, çoğunlukla viral enfeksiyonların doğal bir parçası olduğunu ve iki ila üç haftaya kadar sürebileceğini ifade eden Uzm. Dr. Vural, 'Bu durum tek başına endişe nedeni değildir. Ancak öksürüğün gece uykudan uyandırması, nefes almayı zorlaştırması, hırıltı ile birlikte olması veya morarma ile seyretmesi durumunda mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca toplumda sık yapılan hatalardan biri, öksürüğün ilk günlerinde antibiyotik beklentisidir. Oysa öksürüklerin büyük kısmı viral kökenlidir ve antibiyotik gerektirmez. Bu belirtilere ek olarak burun tıkanıklığı da özellikle küçük bebeklerde daha fazla önem taşır. Bunun nedeni bebeklerin ağızdan nefes alma becerisinin yeterince gelişmemiş olmasıdır. Burun tıkanıklığı olan bebeklerde emme sırasında sık bırakma ve nefes almakta zorlanma görülebilir. Bu durumda burun temizliği yapılması, ortam neminin uygun şekilde ayarlanması ve yeterli sıvı alımının sağlanması önemlidir' şeklinde konuştu.

Kusma, bulantı ve iştahsızlık bulgularında neler yapılmalı

Uzm. Dr. Osman Vural, çocuklarda kusma tek seferlik olduğunda çoğu zaman ciddi bir sorun oluşturmayacağını ancak kusmanın sürekli hale gelmesi, çocuğun sıvı tutamaması, şiddetli karın ağrısı ile birlikte olması ya da kusmanın yeşil veya kanlı olması durumunda acil değerlendirme gerekli olduğunu belirterek şu bilgileri verdi:

'Bu tür belirtiler altta yatan daha ciddi hastalıkların habercisi olabilir. Kusma belirtilerine ek ya da kendi başına ayrıca bir bulgu olan ishalde en önemli risk, vücuttan sıvı kaybı yani dehidratasyondur. İdrar miktarında azalma, ağız kuruluğu, gözlerde çöküklük ve halsizlik gibi belirtiler sıvı kaybını düşündürür. Bu durumda en önemli yaklaşım, çocuğa sık aralıklarla sıvı verilmesi ve uygun beslenmenin sürdürülmesidir. Ancak kanlı ishal, yüksek ateş ya da genel durum bozukluğu varsa beklenmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. İştahsızlık gibi bir belirtinin olması durumunda da ayrıca incelenmesi gereken durumlar olabilir. İştahsızlık, çocuklarda sık karşılaşılan bir durumdur ve tek başına bir hastalık olarak değerlendirilmemelidir. Burada önemli olan çocuğun büyüme süreci, enerjisi ve günlük aktiviteleridir. Ateşli hastalık dönemlerinde iştahsızlık tamamen normaldir ve bu süreçte öncelik beslenmeden çok sıvı alımının sağlanması olmalıdır. Çocuğu zorla yedirmeye çalışmak ise uzun vadede iştahsızlığı artırabilir.'

'Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınılması da bağışıklık sisteminin korunması açısından önemli'

Bağışıklık sisteminin tek bir ürün ya da şurup ile güçlendirilemeyeceğini, düzenli uyku, dengeli beslenme, açık hava ve fiziksel aktivitenin bağışıklığın temel taşlarını oluşturduğunu ifade eden Uzm. Dr. Osman Vural, 'Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınılması da bağışıklık sisteminin korunması açısından önemlidir. Takviyeler ise ancak gerekli durumlarda ve hekim önerisi ile kullanılmalıdır. Çocukları hastalıklardan korumada en etkili yaklaşım korunmadır. El hijyenine dikkat edilmesi, evin düzenli havalandırılması, oda sıcaklığının uygun aralıkta tutulması, sigara dumanından uzak durulması, düzenli uyku ve aşıların aksatılmaması temel koruyucu önlemler arasındadır' diye konuştu.

Medicana Konya Hastanesi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Yavuz Özpınar, günümüzde retina hastalıkları, glokom, katarakt sonrası gelişen sorunlar ve kırma kusurlarının düzeltilmesi gibi birçok durumda farklı lazer türlerinin kullanıldığını, lazer teknolojisinin, göz dokularına mikron düzeyinde hassasiyetle müdahale edilmesine imkan sağladığını söyledi. Özpınar, ayrıca göz hastalıklarında lazer uygulamaların hem tedavi başarısını artırmaya hem de klasik cerrahi yöntemlere göre daha az travmatik işlemlerin yapılmasına imkan sağladığına da dikkat çekti.

Retina hastalıklarında kullanılan lazerler

Op. Dr. Yavuz Özpınar, retina hastalıklarında en sık kullanılan lazer türlerinden birinin argon lazer ve günümüzde yaygınlaşan diode lazer sistemleri olduğunu belirterek, 'Bu lazerler özellikle diyabetik retinopati, retina yırtıkları ve bazı damar hastalıklarının tedavisinde kullanılır. İşlem sırasında hastanın gözüne damla ile anestezi uygulanır ve göz bebeği genişletilir. Doktor özel bir mikroskop ve kontakt lens yardımıyla retinayı görüntüler ve lazer ışınlarını hastalıklı bölgelere yönlendirir. Lazer ışını retina üzerinde küçük kontrollü yanıklar oluşturur. Bu küçük odaklar sayesinde retina dokusu çevre dokulara daha sağlam şekilde tutunur ve yırtıkların ilerlemesi engellenebilir. Diyabetik retinopatide ise lazer uygulaması anormal damar oluşumunu azaltarak hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur' dedi.

Glokom tedavisinde kullanılan lazerler

Glokomun, halk arasında göz tansiyonu olarak bilinen ve göz içi basıncının artmasıyla görme sinirine zarar verebilen bir hastalık olduğunu ifade eden Op. Dr. Yavuz Özpınar, 'Bu hastalığın bazı türlerinde lazer tedavileri önemli bir yer tutar. En sık kullanılan yöntemlerden biri SLT'dir (Selective Laser Trabeculoplasty). Bu işlemde lazer, göz içindeki sıvının dışarı akmasını sağlayan trabeküler ağ bölgesine uygulanır. Lazer enerjisi bu bölgede biyolojik bir yenilenme süreci başlatır ve sıvının drenajını kolaylaştırır. Bunun sonucunda göz içi basıncı düşebilir ve bazı hastalarda ilaç ihtiyacı azalabilir. Bazı glokom türlerinde ise Nd:YAG lazer iridotomi uygulanır. Bu işlemde iris üzerinde lazer ile küçük bir açıklık oluşturularak göz içi sıvısının dolaşımı düzenlenir ve basınç yükselmesi önlenmeye çalışılır'' ifadelerini kullandı.

Katarakt tedavisinde kullanılan lazerler

Op. Dr. Özpınar, katarakt tedavisinde lazer teknolojisinin hem ameliyat sırasında hem de ameliyat sonrasında kullanılabildiğini belirterek, 'Son yıllarda femtosaniye lazer destekli katarakt cerrahisi (FLACS -Femtosecond Laser Assisted Cataract Surgery) uygulanmaktadır. Bu yöntemde femtosaniye lazer kullanılarak katarakt ameliyatının bazı aşamaları daha hassas şekilde gerçekleştirilebilir. Lazer yardımıyla korneada küçük kesiler oluşturulabilir, lens kapsülünde çok düzgün bir açıklık hazırlanabilir ve kataraktlı lens daha küçük parçalara ayrılabilir. Bu durum cerrahın işlemi daha kontrollü şekilde yapmasına yardımcı olabilir ve bazı hastalarda ameliyatın hassasiyetini artırabilir. Katarakt ameliyatından aylar veya yıllar sonra bazı hastalarda merceğin yerleştirildiği kapsül zarında bulanıklık oluşabilir. Bu durum arka kapsül opasifikasyonu olarak adlandırılır ve görmede tekrar bulanıklığa yol açabilir. Bu durumda uygulanan yöntem Nd:YAG lazer kapsülotomi işlemidir. İşlem sırasında lazer ile bulanıklaşmış zar üzerinde küçük bir açıklık oluşturulur. Böylece ışık tekrar retina üzerine düzgün şekilde ulaşabilir ve hastanın görmesi genellikle hızlı bir şekilde netleşir. İşlem birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır'' diye konuştu.

Yağışlı havalarda sürüş şartları değişiyor

Uzmanlar da yağışlı havalarda sürüş şartlarının değiştiğine dikkat çekerek, kuru zemine göre risklerin arttığını belirtti. Su birikintilerinin bulunduğu yerlerde aracın alt kısmının zarar görebileceğini, motorun su alma riskinin bulunduğunu belirten uzmanlar, suyun yönüne bağlı olarak aracın sağa ya da sola çekebileceği, bu durumun da direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olabileceğini dikkat çekti. Islak ve kuru havada araç kullanmanın farklı bir durum olduğunu söyleyen İleri Sürüş Uzmanı Ramazan Ceylan, 'Kuru zeminde aracımızla gittiğimiz esnada yoldaki engelleri, çukurları görebiliriz. Ancak yağmurlu havalarda özellikle su birikintilerinin olduğu yerlerde aracın geçmiş olduğu yerde bir çukurun veya yolda bir çökmenin, ne olduğunu bilmediğimiz için burada yavaş geçmemiz gerekiyor. Burada aracın tabii ki bir yere savrulmasından ziyade çok hızlı geçtiğimiz takdirde motorun su alma ihtimali, parçalarının su alma ihtimalinden dolayı araçta bazı arızalar da meydana gelebilir' dedi.

'Su birikintilerini gördüğümüz zaman hızımızı düşürmemiz gerekiyor'

Aracın yoğun bir su birikintisine girdiği zaman çekme yapabileceğini belirten Ramazan Ceylan, 'Suyun yönüne göre sağa sola çekebilir veya aracı asılabilir. Burada aracın hakimiyetini kaybetme ihtimalimiz yüksek. Çünkü biz normal şartlarda bir engelle karşılaşıyoruz. Eğer hızlı bir şekilde suyun içerisine girdiğimiz zaman muhtemelen sağa veya sola çekme ihtimali yüksektir. Bu da direksiyon hakimiyetini kaybettirir. Dolayısıyla su birikintilerini gördüğümüz zaman hızımızı düşürmemiz gerekiyor ve dikkatli bir şekilde oradan geçmemiz lazım. Bunun bir diğer sıkıntısı da şudur, biz eğer su birikintisine hızlı girdiğimiz zaman sağımızda ya da solumuzda bulunan araçlara veya karşıdan gelen araçların üzerine suyun fışkırma ihtimali olacaktır. O aracın da görüş açısını kapatır bir başka aracın da kaza yapmasına sebep olabiliriz. Dolayısıyla bunları dikkate alarak aracı kullanmamız gerekiyor. Kazasız, belasız bir yere varmamız için de bütün trafik kurallarına harfiyen uymamız gerekir' diye konuştu.