RTÜK tarafından kamuoyuyla paylaşılan araştırmada, 15-21 yaş grubundaki gençlerin televizyon, isteğe bağlı yayın platformları, radyo, internet ve sosyal medya kullanım alışkanlıklarının yanı sıra dijital okuryazarlık düzeyleri detaylı şekilde incelendi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) güncel nüfus verileri doğrultusunda belirlenen yaş ve cinsiyet kotalarına uygun şekilde gerçekleştirilen araştırma, İBBS-2 düzeyindeki 26 ilde yaşayan toplam 7 bin 511 genç ile bilgisayar destekli telefon anketi (CATI) yöntemiyle yapıldı.
Gençlerin yüzde 57,2'sinin dijital okuryazarlık düzeyi yüksek
Araştırma sonuçlarına göre gençlerin yüzde 57,2'sinin dijital okuryazarlık düzeyi yüksek, yüzde 28,9'unun orta ve yüzde 13,9'unun düşük seviyede olduğu belirlendi.
Araştırmada 2022 yılı verileriyle karşılaştırıldığında dijital okuryazarlık düzeyinde dikkat çekici bir artış yaşandığı görüldü. Buna göre 2022 yılında dijital okuryazarlık düzeyi düşük olanların oranı yüzde 35,6 iken, 2025 yılında bu oran yüzde 13,9'a geriledi. Yüksek dijital okuryazarlık düzeyine sahip gençlerin oranı ise yüzde 29,4'ten yüzde 57,2'ye yükseldi.
Araştırmada, 19-21 yaş grubundaki gençlerin yüzde 62,4'ünün yüksek dijital okuryazarlık düzeyine sahip olduğu tespit edilirken, 15-18 yaş grubunda bu oran yüzde 53,4 olarak ölçüldü.
Ofis programları kullanımında düşük oran
Araştırma kapsamında gençlerin dijital becerilerine ilişkin dikkat çekici bulgular da ortaya çıktı. Gençlerin yalnızca yüzde 42'sinin Word, Excel ve PowerPoint gibi programları etkin şekilde kullanabildiği belirlendi. Bu durum, yapay zeka araçlarının yaygın kullanımının temel dijital beceriler üzerindeki etkisini de gözler önüne serdi.
Dijital ayak izi farkındalığında gelişme
Araştırmaya göre gençlerin yaklaşık yarısının dijital ayak izi farkındalığı yüksek olduğu görüldü. Yüzde 55,3'ünün dijital ayak izi farkındalık düzeyi yüksek, yüzde 44,7'sinin ise düşük seviyede bulunduğu belirtildi. Bulgular, gençlerin önemli bir bölümünün çevrim içi ortamda bıraktıkları dijital izler konusunda daha fazla bilinçlendirilmesi gerektiğine işaret etti.
Televizyon izleme süresi azaldı
Gençlerin televizyon izleme alışkanlıklarında dikkat çekici bir düşüş yaşandığı görüldü. 2022 yılında günlük ortalama televizyon izleme süresi 1 saat 40 dakika iken, 2025 yılında bu sürenin günlük ortalama 40 dakikaya gerilediği kaydedildi.
Katılımcıların yüzde 77,4'ü son bir ay içerisinde televizyon yayını izlediğini belirtirken, yalnızca yüzde 10,1'i televizyonu günlük olarak izlediğini ifade etti. Kadınların televizyon izleme oranı yüzde 80,4, erkeklerin televizyon izleme oranı ise yüzde 74,5 olarak saptandı.
İsteğe bağlı yayın platformlarında büyük artış
İsteğe bağlı yayın platformlarına yöneliminin arttığı kaydedilerek, son bir ay içerisinde bu platformları kullandığını belirten gençlerin oranı yüzde 65, günlük kullanım oranı ise yüzde 9,7 oldu. 2022 yılında bu oranın yüzde 40 seviyesinde olduğu dikkate alındığında gençler arasında isteğe bağlı yayın platformlarının kullanımında önemli bir artış yaşandığı ortaya çıktı.
Kadınların günlük ortalama izleme süresi 1 saat, 19-21 yaş grubundaki gençlerin günlük ortalama izleme süresi 59 dakika olarak tespit edildi.
Radyo dinleme oranı geriledi
Dijital medya ortamlarının yaygınlaşmasıyla birlikte gençlerin medya kullanım alışkanlıkları çeşitlenmesine rağmen radyo, bu çoklu medya yapısı içerisinde özel bir konumunu korumaya devam etti.
Araştırma sonuçlarına göre gençlerin yüzde 28,8'i son bir ay içerisinde radyo dinlediğini belirtirken, günlük radyo dinleme oranı yüzde 4,6 olarak belirlendi. 2022 yılında radyo dinleme oranının yüzde 33,8 olduğu dikkate alındığında gençler arasında radyo dinleme oranında düşüş yaşandığı görüldü.
Kadınların günlük ortalama radyo dinleme süresi 33 dakika, erkeklerin ise 44 dakika olarak raporlandı.
İnternet kullanımı yüzde 94,4'e ulaştı
Araştırmada gençlerin internet kullanım oranının oldukça yüksek seviyelerde olduğu görüldü. Son bir ay içerisinde internet kullandığını belirtenlerin oranı yüzde 94,4 olurken, günlük kullanım oranı yüzde 78,1 olarak ölçülürken; gençlerin günlük ortalama internet kullanım süresi kadınlarda 4 saat 37 dakika, erkeklerde ise 4 saat 50 dakika olarak belirlendi. 19-21 yaş grubunun günlük ortalama internet kullanım süresi ise 5 saat 10 dakika oldu.
Yapay zeka kullanımı yaygınlaşıyor
Aynı araştırmada gençlerin yapay zeka teknolojilerine yoğun ilgi gösterdiği, son bir ay içerisinde yapay zeka destekli uygulamaları kullandığını belirtenlerin oranı yüzde 74,9 olduğu görüldü.
Her 10 gençten 9'u sosyal medya kullanıyor
Araştırmaya göre sosyal medya kullanım oranı gençler arasında oldukça yüksek seviyede olduğu saptandı. Sosyal medyayı günlük kullananların oranı yüzde 70,8 olurken, son bir ay içerisinde kullandığını belirtenlerin oranı yüzde 89,2 olarak ölçüldü.
Gençlerin günlük ortalama sosyal medya kullanım süresi 3 saat 24 dakika olarak hesaplandı. Kadınların sosyal medya kullanım süresi günlük ortalama 3 saat 34 dakika olurken, erkeklerde bu süre 3 saat 15 dakika olarak belirlendi.
Araştırmada sosyal medya kullanım amaçlarında ilk sırada yüzde 86,6 ile 'gündemi takip etmek' yer aldı. Gençlerin yüzde 52,1'inin markaları takip etmek, yüzde 46,7'sinin ise çevrim içi alışveriş yapmak amacıyla sosyal medyayı kullandığı tespit edildi.
Gençlerin yüzde 88,1'i sosyal medyada yaş sınırı istiyor
Araştırma kapsamında gençlerin sosyal medya kullanım yaşına ilişkin görüşleri de incelendi. Buna göre gençlerin yüzde 88,1'i sosyal medya kullanımında yaş sınırı olması gerektiğini ve bu yaşın en az 16 olması gerektiğini düşündüğünü belirtti.
Haber takibinde ilk sırada sosyal medya var
Araştırmada gençlerin haber alma kaynakları da analiz edildi. Sonuçlara göre gençlerin haber almak için en çok tercih ettiği mecra yüzde 82,4 ile sosyal medya oldu. Sosyal medyayı yüzde 75,6 ile internet haber siteleri, yüzde 53,7 ile televizyon takip etti.
Öte yandan sosyal medya fenomenlerinin doğru haber ve bilgiye ulaşmada etkili olduğunu düşünen gençlerin oranı yüzde 47 olarak ölçüldü.
Araştırmanın genel değerlendirme bölümünde, gençlerin medya kullanım alışkanlıklarının dijitalleşme doğrultusunda dönüşüm geçirdiği; özellikle isteğe bağlı yayın platformları ve yapay zeka uygulamalarının kullanımında dikkat çekici artış yaşandığı vurgulandı.
