KAPAĞI AÇILAN KİTAP | Tarih: 5 Eylül 2026 | Sayı: XXXVIII | Adı: Yaktım Mangalımı (Hanım Ayşa) | Yazar: Süray VURALl | Tür: Halk Bilimi (Folklor) ve Kültür Araştırması / Alt Disiplin: Etnografya, Organoloji (Çalgı Bilimi), Etnokoreoloji (Halk Dansları Bilimi) ve Sözlü Tarih | S.s.: 199 | Yıl: 2008 | Tanıtım: Hilmi DULKADİR
•

"Kapağı Açılan Kitap" (Vural, 2008) dizimizde bu hafta, Mut Belediyesi Kültür Yayınları arasında neşredilen, halk bilimi araştırmacısı ve emektar halk oyunları eğitmeni Süray VURALl’ın kaleme aldığı “Yaktım Mangalımı (Hanım Ayşa)” adlı abidevi esere kapak açıyoruz. Bu tanıtım yazımızı dört ana durakta okuyucumuzla buluşturacağız: “Birinci Bölümde”, Göksu Vadisi’nin tarihsel akışını, yedi asırlık Yörük-Türkmen safiyetini, Süray Vural’ın eğitimci kişiliği ve Mut Lisesi ile kazandığı Türkiye birinciliklerini; “İkinci Bölümde”, meydan cümbüşlerinin nizamını, düğünlerdeki Orta Asya kökenli Tongavıt ve solgu taşlarıyla buğday dövme geleneklerini, yiğitbaşının idaresindeki güreşleri ve gelin alıcıda çalınan Cezayir Marşı’nın ardındaki dramı; “Üçüncü Bölümde”, Mut yöresinin tamamı türkülü olan yirmiyi aşkın oyununun (zeybekler ve kırık havalar) karakter tahlilini, Karakuş’un ölüm felsefesini, türkülerdeki gizli meyve mecazlarını ve Palantepeli Gırnatacı Kerim’in klarneti yöreye kazandırma öyküsünü; “Dördüncü Bölümde” ise çobanın sırtındaki beynamaz habasından Karacaoğlan’ın sarı ediklerine uzanan geleneksel giyim kuşamı, Tahtacı obalarının kadim nefeslerini, ocak inanışlarını ve halk hekimliği pratiklerini doğrudan kitabın özgün sayfalarından süzerek ele alıyoruz.

•

BÖLÜM 1: BİR COĞRAFYANIN DİRENİŞİ, SÜRAY VURAL VE GÖKSU IRMAĞI'NIN SIRRI

Mut Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü görevini şerefle yürüttüğüm yıllarda, Torosların Akdeniz’e bakan yalçın yamaçlarında kök salan kadim halk kültürünü korumayı ve genç kuşakların damarlarına zerk etmeyi en temel vazife bildik. O yıllarda gençlerimizin ayak sesleriyle salonları çınlatan, diz vuruşundaki asaleti ve kaşığın ritmini nakış nakış işleyen halk oyunu usta öğreticimiz Süray Vural idi. Rahmetli araştırmacı, gazeteci-yazar Sıtkı Soylu’nun eserin girişinde yer alan fevkalade isabetli tespitiyle "Mut Folklorunun Mehmetçiği" olan Süray Vural; 1942 yılında Mut topraklarında doğmuş, daha ortaokul sıralarındayken halk oyunlarına gönül vermiş bir folklor neferiydi. 1960’lı yıllarda oluşturulan Mut halk oyunları ekiplerinde başlayan bu meşakkatli yolculuğunu, bu günlere kadar kesintisiz bir derleme, koruma ve eğitmenlik gayretiyle sürdürdü.

Süray Vural’ın ter dökerek yetiştirdiği Mut Lisesi halk oyunları ekibinin, orijinal ve otantik figürlerden zerre kadar taviz vermeden, 1974 ve 1991 yıllarında Milliyet Gazetesi’nin düzenlediği Liselerarası Halk Oyunları Yarışması’nda iki kez Türkiye Birinciliği kazanması asla bir tesadüf değildir. O, yılların getirdiği sahne gösterişine, kompleks ekiplerin oyunları dejenere etmesine karşı tek başına bir kale gibi durmuş; yörenin orijinal adımlarını savunmuştur. İşte onun yıllarca kahvelerde, köy odalarında, harman yerlerinde ve çoban çadırlarında defterlere kaydettiği o devasa birikim; Mut Belediye Başkanı Selahattin Arslan’ın teşviki ve desteğiyle, Mut Belediyesi Kültür Yayınları arasından “Yaktım Mangalımı (Hanım Ayşa)” adıyla basılarak Türk folklor kütüphanesine kazandırılmıştır.

Kitabın önsözünü okumaya başladığınız anda, masa başında üretilmiş teorik cümlelerle değil, bizzat toprağın ve tarihin içinden fışkıran bir coğrafya kanunu ile karşılaşırsınız. Süray Vural, Akdeniz ile Toroslar arasındaki kültür akışını tahlil ederken şu sarsıcı gerçeğin altını çiziyor: "Kültür aşağıdan yukarıya doğru gelmemiştir; yukarıdan aşağıya doğru gelmiştir. Yani kültür denizden Toroslar’a çıkmış olsaydı, oralardan Arap kültürü gelirdi. Çünkü Toroslardan tomruklar sal yapılarak Göksu’dan Akdeniz limanlarına götürülür, oradan da gemilerle Beyrut’a sevk edilirdi. Onun için diyorum ki Göksu’yu da tersine akıtamazsın!" (s. 8)

Bu coğrafi ve tarihi tespit, kitabın tüm omurgasını oluşturmaktadır. Karamanoğlu Beyliği’nin 13. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren hüküm sürdüğü Mut yöresi, Karamanoğlu Mesut Bey zamanında 5 yıl beyliğe başkentlik yapmış; Avşar ve Salur başta olmak üzere yoğun bir Türkmen nüfusuyla yurt tutulmuştur. Yedi yüz yılı aşkın bir zaman derinliği boyunca dışarıdan yabancı bir nüfus akışı almadığı için, ilçenin folklorik yapısı, düğün töreleri, oyunları ve halk inanışları safiyetini bozmadan günümüze kadar ulaşmıştır. Elinizde tuttuğunuz bu eser; işte o bozulmamış Yörük-Türkmen hafızasının, kaybolup gitmekten kurtarılmış oyun havalarının ve sözlü kültürünün kâğıda dökülmüş tapu senedidir.

Kaynakça

Vural, S. (2008). Yaktım Mangalımı (Hanım Ayşa) (1. b.). (M. Sözeri, Dü.) Mut: Mut Belediyesi Kültür Yayınları.

•

KAPAĞI AÇILAN KİTAP serimizin "Yaktım Mangalımı (Hanım Ayşa)" incelemesinde Gelecek Bölüm: II - Düğün Gelenekleri, Tongavıt ve Cezayir Hüznü. Yayın Tarihi: 12.09.2026.