Arkeoloji dünyasında, Hartapu’nun kim olduğu uzun yıllar tartışıla gelmiştir. Çünkü Hitit İmparatorluğu M.Ö. 1200 civarında çöktükten sonra Anadolu’da birçok küçük Geç Hitit krallığı ortaya çıkmıştı. Hartapu ise kendisini yalnızca “kral” değil, “Büyük Kral” olarak tanımlıyordu. Bu yüzden bazı araştırmacılar onun, Hitit hanedanının geç dönemdeki mirasçılarından biri olduğu noktasında görüş bildirirler.
Karadağ çevresindeki kültürel zenginliğin sebebi yalnızca Hititler değildir. Aynı bölgede Roma, Bizans ve erken Hristiyanlık dönemine ait yüzlerce yapı bulunmaktadır. Yani Karadağ, binlerce yıldır, kutsal ve stratejik önemini korumuş bir merkezdir. Karaman geneline baktığımızdaysa durum çok daha etkileyicidir. Özellikle Karadağ, Kızıldağ, Türkmen-Karahöyük hattı ve ovaya yayılan yerleşimler, Hitit sonrası dönemin siyasi ve dini merkezlerini de bünyesinde barındırmaktadır.
Yazımın konusu her ne kadar Hartapu Kaya Anıtı olsa da Karaman’da Hartapu ile bağlantılı diğer eserlere de kısaca değinmek istiyorum. Hartapu Kaya Anıtı’nın yakınlarındaki Kızıldağ Yazıtı, Büyük Kral Hartapu’nun adını taşıyan en önemli Luvice hiyeroglif yazıtlarından biridir. Yine Karadağ Yazıtları, Hartapu’ya ait olduğu düşünülen başka Luvice yazıt parçalarıdır. Türkmen-Karahöyük kazılarında bulunan yazıt da son yılların ses getiren keşiflerden biridir. Burada bulunan Luvice yazıt, Hartapu’nun yalnızca bölgesel değil, büyük bir krallığın hükümdarı olabileceğini güçlü bir biçimde ortaya koydu. Yazıtta ayrıca, Frigya Kralı Midas’a karşı kazanılmış bir zaferden söz edilmesi, Hartapu’nun yalnızca yerel bir bey değil, Anadolu siyasetinde etkili bir hükümdar olduğunu düşündürtüyor.
Karaman çevresinde özellikle yüksek kayalık alanlarda görülen oyma platformlar ve kaya işçilikleri bize, buraların Hitit-Anadolu gelenekleriyle ilişkilendirilen kaya sunakları ve kutsal alanlar olması kuvvetle muhtemeldir. Karaman’ın en dikkat çekici yönlerinden biri de bölgenin Geç Tunç Çağı’ndan Bizans dönemine kadar kesintisiz bir şekilde, kutsal ve stratejik önem taşıyor olmasıdır. Yani Hartapu’nun dünyası bölgede hiç kesintiye uğramadan aynı dağlar, aynı yollar ve aynı kutsal alanlarda yüzyıllar boyunca kullanılmaya devam etmiş gibidir.
Hitit Döneminde Karaman’ın içinde bulunduğu İsauria Bölgesi ile Kilikia Bölgesi arasında çok güçlü kültürel ve siyasi bağlar vardı. Karaman ve çevresi, Geç Hitit dünyasının Orta Anadolu ile Kilikia arasındaki en önemli geçiş bölgelerinden biridir. Özellikle Toros geçitleri, ticaret yolları, askeri güzergâhlar ve Luvice kültür çevresi, iki bölgeyi birbirine bağlıyordu. Kilikia Roma Döneminde olduğu gibi, Hitit döneminde de stratejik bir bölgeydi. Hitit metinlerinde “Kizzuwatna” olarak anılan bölge, Luvice konuşan toplulukların önemli merkezlerindendi. Hartapu’nun kullandığı Luvice hiyeroglif geleneği de aynı kültürel dünyanın uzantısıdır. Bu yüzden bazı araştırmacılar, Hartapu’nun etkisinin Kilikia’ya kadar uzanmış olabileceğini düşünür. Özellikle Kilikia Trakheia tarafındaki dağlık alanların, Geç Hitit sonrası yerel krallıkların sığınma ve güç merkezi olduğu düşünülmektedir. Yine Kilikia’daki birçok kaya kabartması, yazıt ve kutsal dağ geleneği; Hartapu’nun Kızıldağ’daki “dağ zirvesine yazıt bırakma” anlayışıyla benzerlik gösterir. Dolayısıyla iki bölge arasında sadece siyasi değil, sembolik bir ortak kültür de söz konusudur.
Volkanik Karadağ silsilesinin etkileyici manzarası içinde yükselen Hartapu Kaya Anıtı, binlerce yıl öncesinin siyasi gücünü ve kutsal coğrafya anlayışını da günümüze yansıtmaya devam ediyor. Üzerindeki Luvice hiyeroglifler ve kabartmalar, Geç Hitit döneminin en gizemli krallarından olan Hartapu’nun gücünü gözler önüne seriyor. Anıtın çevresindeki sert volkanik coğrafya ve günümüzdeki kuruyan göl de Hititler’in doğayla kurdukları bağın en önemli göstergesidir.
Bugün sessizliğe gömülmüş bu coğrafya, bir zamanlar törenlerin, kutsal geçişlerin ve krallık mesajlarının merkeziydi. Binlerce yıldır rüzgârın ve zamanın aşındırdığı Hartapu anıtı, Anadolu’nun taşlara kazınmış hafızası olarak, geçmişten günümüze hâlâ güçlü mesajlar vermeye devam ediyor. Hartapu anıtı bugün, Anadolu’nun taşlara kazınmış en etkileyici tarih anlatılarından biri olarak, zamanın en etkileyici tanıklıklardan biri olmayı, sessizliğini koruyarak sürdürüyor.
